Interview naar aanleiding van de expo SOLIDIFIED VOICES in Tale Art Gallery
tekst Kathleen Ramboer
Op een miezerige grauwe herfstdag mocht ik aanschuiven aan de gezellige keukentafel van Tanja Leys voor een boeiend gesprek met kunstenaar Patrick Keulemans, een kunstenaar met pretoogjes en een zachte glimlach. Zijn werken zijn doordenkertjes, vaak met humor gebracht, voorzien van titels die de kijker de weg wijzen naar een al dan niet persoonlijke interpretatie. Zo een kunst hebben we graag. Fijn dat ik de kunstenaar kon ontmoeten in Tale Art Gallery. Zijn thema’s zijn doodernstig maar Patrick Keulemans weet ze vorm te geven in een esthetische, toegankelijke beeldtaal. Taal is dan ook de gemeenschappelijke deler van zijn totale oeuvre.
Kunstpoort Is er een bepaald thema dat een constante is doorheen je volledige carrière?
Patrick Keulemans Ja dat thema is ‘Taal’.


links autocue 1 – rechts discover
Kunstpoort Waar vindt die liefde voor taal haar oorsprong?
Patrick Keulemans Ik ben een dyslecticus en heb daar ook mee geworsteld. Een leerkracht van de lagere school heeft me enorm geholpen en gemotiveerd. Nadien studeerde ik Industriële vormgeving.
Kunstpoort Nu besef ik waar je praktische kennis en vaardigheden vandaan komen, belangrijk voor je kunst met technische hoogstandjes,.
Patrick Keulemans Ja maar toch hield ik niet van die opleiding. De doordringende geur van smeerolie in het metaalatelier vond ik vreselijk. Mijn handen maakte ik niet graag vuil. Nog altijd zorg ik voor cleane handen bij het ontwerpen. Houtbewerking stond tevens op het programma. De laatste twee jaren, tijdens de algemene opleiding, kwam vooral wiskunde en Nederlands aan bod. Naarmate de leerstof complexer werd, ontspoorde mijn studie. Mijn diploma behaalde ik via de examencommissie. Tijdens mijn studies aan de Sint-Lukas Hogeschool Brussel speelde taal, mijn dyslexie, mij parten. Lezen viel me moeilijk. Maandenlang ging ik een gevecht aan met het verplichte boek ‘De gebroeders Karamazov’ van Dostojevski, een turf van 700 pagina’s. Voor mij was dit de hel.
Kunstpoort Ik kan me voorstellen dat dit voorval een enorme afkeer voor taal met zich meebracht.
Patrick Keulemans Helemaal niet, ik heb zelfs een passie voor poëzie, mijn boekenkast is gevuld met onder andere poëzie en verzameld werk. Ik waagde me zelfs aan een publicatie ‘Schrijfsels’. Ook dat was een hels karwei, aan vijf regels schreef ik 2 dagen, niet evident.
Kunstpoort Combineer je soms je beeldende kunst, die op zich al poëtisch is, met persoonlijke poëzie?
Patrick Keulemans Neen dat niet maar soms gebruik ik zinnen uit de wereldliteratuur. Zo kan je in de vaste kunstcollectie van de Zebrastraat te Gent het werk ‘Hermetic (James Joyce) & The corrected Text (2015)’ bekijken; een allusie op het Modernisme, op het experimenteren met vorm en inhoud.
In Hermetic verwerkt Keulemans twee klassieke fragmenten uit de wereldliteratuur – het begin en het einde van het laatste hoofdstuk van Ulysses van James Joyce – die door de afwezigheid van punten en andere leestekens moeilijk leesbaar zijn… Door een interventie van de kunstenaar wordt de inhoudelijke en vormelijke complexiteit van het boek verbeeld. Bron site zebrastraat.be/nl/culture
Kunstpoort Bij slechts enkele beeldende kunstenaars komt taal aan bod. Ik denk aan Guy Rombouts die het Azart alfabet ontwierp. Voel je een zeker verwantschap?
Patrick Keulemans Ja zo kan je het noemen. Omdat ik zo slecht in taal was begon ik grafische tekstpartituren te creëren. Ze waren totaal niet functioneel en zagen er leuk uit. Een bepaalde rationaliteit bezaten ze wel. Een muzikant van het Lemmens instituut voorzag ze zelfs van klank.
Kunstpoort Bestaat er zo iets als een klankbeeld? Hoor je een klank, tonen, als je naar beeldende kunst kijkt? Stralen je beelden een bepaalde muzikaliteit uit? Vloeien de zintuigen zien en horen in elkaar over bij het beschouwen van je kunst?
Patrick Keulemans Dat kan mogelijk zijn, het experiment met het Lemmensinstituut is een bewijs. Het is wel niet mijn bedoeling. Van het publiek kan ik ook niet verlangen dat ze mijn werk volledig begrijpen, mijn drijfveren kennen. Ik probeer vooral werken te creëren met een esthetische uitstraling en een zekere gevoelswaarde. Dat is essentieel. Als het publiek mijn werk niet 100% begrijpt dan kunnen ze het toch nog smaken.


links soundscape 1 – rechts soundscape 2
Kunstpoort Je oeuvre is enorm divers, picturaal, vervaardigd met doorleefd materiaal. Je hebt een boodschap te vertellen, vind je vooral de verpakking belangrijk? Hoe erg is het als het publiek achter het mooi, subtiel geheel de inhoud niet ontdekt?
Patrick Keulemans Ja esthetiek is van kapitaal belang. Ik vind het fijn dat een kunstliefhebber mijn werk aanschaft omwille van de schoonheid. Aan hen vertel ik graag het verhaal van de oorsprong. Vooral voor verzamelaars is kennis van het denkproces een meerwaarde. Na een intense periode en lange denkperiode realiseer ik graag als compensatie meer intuïtieve kunst.
Kunstpoort Ontstaat je werk spelenderwijs. Ligt een idee als basis vast op voorhand?
Patrick Keulemans Ik ben een ideeënmaker die spontaan werkt. Op het einde van de dag schrik ik zelf van het resultaat. Het leuke aan kunstenaar zijn is jezelf het plezier gunnen het pad te verlaten dat je voor ogen had.
Kunstpoort Via je werk merk ik op dat je interesse hebt voor de wereldpolitiek. Ik noteer het werk ‘maybe Greenland’. Ook het klimaat is een aandachtspunt. Graag verwijs ik naar ‘alles draait beter als je vleugels krijgt’ waar je de vrucht van de esdoorn, de vleugeltjes als beeld gebruikt. Is het voor je belangrijk het kunstpubliek attent te maken op de wereld om ons heen, onze habitat?
Patrick Keulemans Ja daarbij is de materialiteit heel belangrijk. Ik haak in op de actualiteit, iets wat ik meeneem vanuit mijn vroegere werkomgeving; de reclame wereld. Het werk ‘alles draait beter als je vleugels krijgt’ is een parodie op de slogan ‘Red Bull geeft je vleugels.’
Kunstpoort Je bent een vat vol ideeën, ben je constant aan het werk? Kan je je hoofd ooit helemaal leegmaken?
Patrick Keulemans Ik vind dingen, zie iets en de ideeënmolen komt op gang. Ook dit is een gevolg van mijn job in de reclame branche, een creatieve sector. Op het einde van de dag moesten die ideeën er wel liggen. In de zoektocht naar herkenbaarheid sluipen er wel eens clichés binnen. Het vraagt subtiliteit om die origineel te verwerken.
Kunstpoort Je titels zijn spitsvondig. Vaak gaat een lichtje op bij het lezen. Is de benaming er eerst en dan je creaties of omgekeerd? Verloopt de zoektocht parallel?
Patrick Keulemans Meestal komt de titel achteraf. Ik kreeg een opdracht iets te ontwerpen voor een prof, een topacademicus in audiologie. De opdrachtgever vroeg om een tussentijdse evaluatie. Neen bij vrij werk lukt dat niet. In opdracht kunst creëren ligt ontzettend moeilijk. Ik ben wel tevreden met het resultaat. Achteraf schreef ik er een tekst bij, wat de nodige inspanning vergde. Vanuit mijn handicap vloeide de fascinatie voor taal, nu een pluspunt voor mijn kunst.
Kunstpoort Je houdt van literatuur en verwijst er naar in je titels. Hoe zie je zelf de toekomst van de literatuur? Er wordt minder gelezen. We leven met een commerciële, oppervlakkige beeldcultuur. Overleeft literatuur en/of kunst?
Patrick Keulemans We staan met een enorme vluchtigheid in het leven. Met mijn kunst zorg ik voor een tegenbeweging. Vooral mijn videowerk baadt in een trage sfeer en brengt verstilling, ver weg van de vele prikkels op sociale media. Ik heb bewust geen Instagram account. Overleeft de literatuur? Het valt me op hoe weinig de mens tijd maakt om nog te lezen, zich te verdiepen. De kranten, de televisie, de festivals spelen in op het gebrek aan diepgang en de snelle consumptie cultuur. We worden gevoed met korte teksten, mini formats… beperkte interviews… We shoppen van het een naar het ander… We staan niet meer stil.
Kunstpoort De indruk heb ik dat je een controlefreak bent, piekfijn georganiseerd, werkend in een netjes geordend atelier.
Patrick Keulemans Ja dat is ook zo. Ik was de eerste kunstenaar van White House Gallery en kreeg een enorm atelier tot mijn beschikking dat ik helemaal naar wens kon inrichten en dat middenin het Groot Park in Lovenjoel. Ik verfde er zelfs de vloer wit, hield er tentoonstellingen. Het was mijn speeltuin.
Kunstpoort Je spreekt daar net van een speeltuin daarbij denk ik onmiddellijk aan de leefwereld van een kind, een wereld waarin fantasie en werkelijkheid over elkaar heen tuimelen. Heb je als kunstenaar nood aan de onbevangenheid van een kind, aan een ongeremde verbeelding, aan een zeker magisch denken? Zijn dat specifieke eigenschappen die ieder kunstenaar moet hebben?
Patrick Keulemans Neen, dat denk ik niet. Kijk maar Anne Teresa De Keersmaeker met het dansen in het zand, dat is rationeel, bestudeerd. De Keersmaeker heeft wiskunde en objectiviteit nodig als tegengewicht.
Kunstpoort Bij jou staat de fantasie toch op de eerste rij. Je bent een vat vol ideeën, constant bezig. Rust die geest van je ooit? En is dat alles niet enorm vermoeiend?
Patrick Keulemans Ik heb stapels boeken/schriftjes, boordevol genoteerde ideeën. Ik schrijf zelfs mijn nachtelijke invallen op. ’s Morgens weet ik vaak niet meer of kan ik niet lezen wat ik neerkrabbelde. Beschouw het als een soort training, een manier van in het leven staan. Als kind las ik weinig, onmiddellijk waren mijn gedachten ver weg. Later na 2 pagina’s Dostojevski, was ik al mijn eigen verhaal aan het verzinnen. Daarom is poëzie lezen voor me zoveel eenvoudiger, je hoeft geen pakken pagina’s na elkaar te verslinden.


links notation 1 – rechts notation 2
Kunstpoort Je neemt deel aan de expo SOLIDIFIED VOICES. Hoe interpreteer je de titel van de expo en hoe is je werk gerelateerd aan de titel?
Eerlijk, de betekenis zocht ik op voor wat meer duiding.
Geluid en stemmen zijn normaal gesproken vluchtig en onzichtbaar. Wanneer men spreekt over solidified voices, verwijst dit naar het idee dat een stem of geluid tastbaar, zichtbaar of blijvend is gemaakt (bijvoorbeeld in een opname, tekst of kunstwerk).
Patrick Keulemans Ik heb die titel ook opgezocht. Ik vind dat bepaalde creaties van mij overeenstemmen met de vertaling van de titel en geschikt zijn voor de expo die gaat over taal en muziek. Een geschreven taal kan je verbeelden als iemand die wandelt, muziek als een persoon die loopt en huppelt. Op een bepaald moment komen 2 voeten van de grond. Daar ligt het verschil tussen de twee. Bij opera speelt de taal bij het zingen een ondergeschikte rol. Geen mens die de tekst begrijpt, dat kan enkel als je de lyrics in handen krijgt. Wat je wel grijpt en begrijpt is de overgave aan de grenzeloze emotie, de explosieve gevoelens.
De weerbarstige poëzie in de muziek van Tom Waits, met zijn typisch ruwe schorre stem, was voor mij ook moeilijk te doorgronden. Dat is niet nodig. Zijn stem is zijn identiteit. Zijn CD oeuvre diende als inspiratiebron voor mijn reeks ‘tom waits and me’. Het is een serie waar ik schuurpapier in verwerk, toepasselijk bij zijn muziek. Vele kijkers begrijpen deze werken niet, ze zijn dan ook superpersoonlijk. Beschouw ze als een soort outing.
Kunstpoort Patrick Keulemans verbeeldt de visuele kracht van geluid. Door de muziek van Tom Waits te koppelen aan beeldende objecten, nodigt de kunstenaar de kijker uit verbanden te leggen tussen klank en beeld.
https://www.patrickkeulemans.be/werk/two-places-one-language-3/
Kunstpoort Het werk van je ‘De kleine moedertalen zijn moe’ is een ode aan alle moedertalen. Wat is een kleine taal, het Nederlands? een dialect?
Patrick Keulemans Dat kunnen dialecten zijn maar ook talen van inheemse volkeren zoals van het amazonewoud. Om de 14 dagen sterft een taal, een hoog cijfer!
Ik legde dat visueel vast in ‘every fourteen days a language dies’. https://www.patrickkeulemans.be/werk/de-kleine-moedertalen-zijn-moe/ De UNESCO zet zich in voor het behoud van bedreigde talen via onder andere het Endangered Languages Programme en de UNESCO-wereldatlas van bedreigde talen. Zie online Atlas voor Talen van de Wereld in Gevaar
Kunstpoort Kan en wil je als kunstenaar bijdragen tot de overleving en overlevering van taal, van gebruiken of een tijdsgeest?
Patrick Keulemans Een taal die verloren gaat is een stuk cultuur dat verdwijnt. Als kunstenaar de wereld veranderen kunnen we niet. Reflecteren over de wereld waarin we leven kunnen we wel. De impact van de kunst valt te relativeren, dat bleek uit een project van mijn studenten. Ze vroegen aan Luc Tuymans een kopie van een schilderij, tentoongesteld in het MOMA, op een muur in een straat van Antwerpen te schilderen. Dat deed hij ook. Onderzoekers registreerden alle voorbijgangers die het schilderij aandacht schonken. Wat bleek? Er was niet meer belangstelling dan voor een gewone straataffiche.
Een museum heeft zijn eigen wetmatigheden die niets te maken mag hebben met de buitenwereld. Leuk toch als je als kunstenaar buiten de lijntjes kan kleuren?
Kunstpoort Je werk heeft een zekere vorm van humor.
Patrick Keulemans Een glimlach tevoorschijn toveren is formidabel. Zo beweeg je de toeschouwer dieper in te gaan op de assemblage, sculptuur of wat dan ook en zijn inhoud, zelfs als zwaardere thema’s de kern vormen van het verhaal.
Kunstpoort Je werk laat zich niet makkelijk samenvatten of vangen binnen één bepaalde stroming. Mag ik je werk het label conceptuele kunst geven?
Patrick Keulemans In een voorwoord brengt Paul Dujardin, gewezen directeur generaal van Bozar, mijn werk in verband met de modernistische beeld traditie van de twee Marcellen (Duchamp en Broodthaers). Maar conceptuele kunst, neen, daarvoor is eerst een onderzoek naar en definiëring van het begrip vereist. Je kan me in geen vakje stoppen, dat wil ik ook niet. Waarom creëer ik? Om mezelf te leren kennen, om te voelen wat in me leeft, omdat ik nieuwsgierig ben naar mijn persoon, wat kan ik, wat kan ik niet?
Kunstpoort Bij het sprokkelen van info over je werk kwam ik het woord design tegen. Mogen we je werk ook design noemen?
Patrick Keulemans Soms krijg ik de opmerking: wat je maakt dat is geen kunst. In feite ben ik ook een designer, meubels ontwerpen dat zit ook in mij. Waar ligt de grens tussen kunst en design? Mijn interessesfeer is breed, ik was ook graag architect geworden. Als je architectuur, kunst ontwerpt of een object, het denkproces is identiek. Een leerkracht legt de nadruk op ambitie, ondernemingszin en creativiteit. Creativiteit is de gemene deler om antwoorden te vinden op beperkingen: het inkrimpen van subsidies, een gebrek aan een grote atelierruimte, de energieprijzen…
Kunstpoort Je oeuvre blinkt uit in verscheidenheid, diversiteit in materialen, inhoud, techniek…. Heb je het nodig met verschillende technieken en concepten bezig te zijn? Zou je bijvoorbeeld je enkel kunnen toespitsen op één techniek zoals het schilderen?
Patrick Keulemans Soms leg ik mijzelf beperkingen op, stel ik de vraag: ‘Kan ik met niets, bijna niets toch iets tot stand brengen; zoals met invisible tape, waar ik mij een tijdje op toespitste.’ Vaak komen die werken zelfs niet eens op een tentoonstelling terecht. Hoe kan ik een materiaal op een onorthodoxe manier aanwenden? Soms gebruik ik gereedschap, benodigdheden waar ik heel weinig kennis van heb, ik doe maar. Of het duurzaam is, de lijm eeuwig werkt… daar hou ik me niet mee bezig. Het is de bedoeling mij zelf een soort geluk te geven, het plezier van te creëren met materialen ook al ken ik ze niet door en door. Bij de start van mijn carrière ontwierp ik computer aangestuurde objecten met de hulp van mijn zoon burgerlijk ingenieur. Die werken verwonderen me nu nog.
Talen verarmen en verdwijnen, meer dan ooit is communiceren een prangende noodzaak. Gelukkig hebben we nog de kunst en kunstenaars zoals Patrick Keulemans die kunst tot taal verheffen, die ontroerend, kwetsbaar, poëtisch zelfs absurd pogen te communiceren en met fijne humor bereidheid zoeken bij het publiek om de uitdaging tot verbinden aan te gaan.
Tekst Kathleen Ramboer
Foto Patrick Keulemans
INFO
https://www.patrickkeulemans.be
INFO TENTOONSTELLING
SOLIDIFIED VOICES
Tale Art Gallery
Vlierzeledorp 12A
Vlierzele
https://taleartgallery.be/category/exhibitions/upcoming
Kunstenaars:
Ann Grillet https://www.instagram.com/ann_grillet/
Frie J. Jacobs https://www.instagram.com/frie.j.jacobs/
Karen Hendrickx https://www.instagram.com/karenhendrickxart/
Patrick Keulemans https://www.facebook.com/patrick.convernations
VERNISSAGE met RECEPTIE en PERFORMANCE
Zondag 22 november 2026
van 11u tot 18u
Introductie kunstenaars om 15u door Frie J. Jacobs
gevolgd door een performance ‘Liminal Harmony’
Karen Hendrickx, dancer Justine Copette en muzikanten Peter Geysels & Peter de Koning




