een avontuur voor kunstenaar, curator en bezoeker
Tekst en foto Kathleen Ramboer
deWeverij bezoeken is telkens opnieuw een avontuur. De expo –SUBTIEL TEXTIEL andere insteek– laat de kijker diverse materialen, technieken en kunstenaars ontdekken, kunstenaars die vaak in de schaduw werken en waarvan hun werk nu het daglicht of de spotlights ziet. Dat is de verdienste van Marc Mestdagh, organisator van de expo en Lieve Vanmaele, textielkunstenaar/curator.
HET CONCEPT
SUBTIEL TEXTIEL is al aan haar derde editie toe. Ik vraag Lieve ‘Wat bedoel je met die andere insteek’? Ik memoriseer vooral het volgende:
Lieve: De opstelling nodigt uit tot een uitgestelde kijkervaring. Niet alles is wat het op het eerste zicht lijkt. De werken gaan met elkaar in dialoog om dat verrassingseffect te versterken.
Wat ik hierin wil voorop stellen is een ‘uitgestelde kijkervaring’.
Welke betekenis geven kunstenaars aan materie, subtiliteit, desoriëntatie, stabiliteit, verhulling, verwarring?
Enkele vragen uit de concept- en inspiratienota van Lieve geven me en hopelijk ook de lezer meer duiding. Of kijk je liever zonder wat duiding? Ongeremd? Aan het publiek de keuze.
Kunnen we onszelf binnenste buiten keren om te zien wat er zich elders aanbiedt?
Kunnen we kunst binnenste buiten keren? Kunnen we de expo-ruimte binnenste buiten keren?
Is er een kern? Binnenkant?…
Kunnen we een weg vinden die ons leidt en misleidt naar de kern en weer weg van de kern?…
De kunstenaars hadden als opdracht het abstract concept om te zetten in een eigen boeiende authentieke beeldtaal. De zes lieten voor deze expo hun creativiteit de vrije loop met uiteenlopende materialen zoals vezels, textiel, plastiek, oogstfolie, stof, draad, metaaldraad, papier…. Door een aandachtig bestudeerde opstelling zorgt curator Lieve Vanmaele voor de verbinding, dialoog en interactie tussen de beeldende elementen, met als eindresultaat een uitgestelde kijkervaring.
SUBTIEL TEXTIEL vraagt de bezoeker om op een bepaalde manier te kijken: doorheen, achterop, bovenop of onderop … kortom om te bewegen, stil te staan, weer door te gaan en te ontdekken. Voelen en ruiken mag. En wie weet fluisteren de werken een melodie in je oor passend bij de diverse beeldtalen? Want is textiele kunst van alle kunst disciplines niet de meest zintuiglijke? Heel eventjes denk ik: deze setting en expo vraagt om een live performance en achtergrondgeluiden want textielkunst maken en ervaren is een zalige lichamelijke belevenis, pure vreugde. De bij aanvang gedesoriënteerde waarneming leidt in deWeverij naar een meer doorleefde, bewuste kijkervaring.
INTERVIEW met Lieve Vanmaele
Kunstpoort Het valt me op dat alle deelnemende kunstenaars vrouwen zijn. Textiel beladen met gendervooroordelen is niets nieuws. ‘Textielkunst is enkel voor vrouwen’ is er eentje van. Wellicht is dit geschiedkundig gegroeid omdat de vrouwen lang geen toegang hadden tot de academies en er slechts een weefrichting mochten volgen. Is textielkunst nog altijd grotendeels vrouwelijk?
Lieve Vanmaele Bij kunstenaarskoppels zoals Josef (1888–1976) en Anni Albers (1899–1994), aanhangers van het Bauhaus, was de man meestal schilder en de vrouw op textielkunst gericht. Anni Albers ontketende een revolutie in de textielkunst. Weefkunst evolueerde tijdens het Bauhaus tijdperk van ambacht naar moderne kunst. Recent vervaagt de grens tussen ambacht en beeldende kunst door, zowel bij vrouwelijke als mannelijke textielkunstenaars, divers materiaalgebruik en een conceptuele visie op textielkunst.
Kunstpoort Iedereen heeft met textiel te maken. We voelen textiel op onze huid, onder onze voeten, dempen het licht via textiel…. Hoe komt het dan dat textielkunst niet de aandacht krijgt die ze verdient?
Lieve Vanmaele Een schilder werkt met penseel en verf, een textielkunstenaar met vezels en materie. Daarom worden textiel en ambacht in één adem vernoemt en denk je niet onmiddellijk aan kunst.
Kunstpoort Je hebt schone kunsten en toegepaste, wat is textielkunst?
Lieve Vanmaele Ja wat? Want er is ook nog design. Ik streef naar een pure artistieke beeldtaal. In de textielkunst heb je niet alleen vorm en techniek maar ook experiment en concept. Het conceptueel werk bijvoorbeeld van deelnemend kunstenaar Wilma Dijkman ligt mijlen ver af van de toegepaste kunst. Ze gebruikt niet alleen textiel maar ook andere materialen die het geheel van een uitgestelde kijkervaring aanscherpen. Als curator heb je de plicht een kunstenaar die vrijheid gunnen. Wat is textiel? Textiel is een vezel. Plastic, een maïsblad… is voor mij ook een vezel, in papier zijn vezels verwerkt… stof tot discussie. Mieke Smet speelt met papier en metaalgaas. Het gaas is los van en voor het papier gepresenteerd. Uitleg van Mieke Smet over het gebruik van het metaalgaas.
Een foto krijgt concreet vorm op bronzen gaas, waarbij het beeld door de kleine gaatjes half verdwijnt en de herkenbaarheid afneemt. Mieke brengt vouwen aan in het bronzen gaas waardoor opnieuw delen van het beeld aan het oog worden onttrokken. Pas wanneer het werk tijdens de expo weer een ‘kader ’ krijgt, ziet de kijker wat erop staat. Mieke Smet
Ook dit hoort thuis in een uitgestelde kijkervaring.
Kunstpoort Het is wennen aan de ongewone combinatie, gebruik en voorkomen van deze materialen. De kunstenaar stelt het observatievermogen van de kijker op de proef, eist een aandachtige kijker. Mieke Smet creëert geen comfort art!
Lieve Vanmaele Deze expo, is een tentoonstelling van beeldende kunst in divers, ongewoon materiaal. Mieke Tambuyzer is een kei in het gebruik van een 3Dpen. Is dat textiele kunst? In twee kleinere werken verwijst ze, door naald, draad en een gaatjesknoop te verbeelden, uitdrukkelijk naar de wereld van het naaiatelier.
Kunstpoort Bij Mieke Tambuyzer gaan textielkunst en tekenkunst hand in hand. Ze tekent en weeft gracieus in één en dezelfde handeling. De schriftuur is sierlijk en vloeiend. Om het even wat het onderwerp is, schoonheid en poëzie primeren. Haar kunst is aangenaam om naar te kijken en dit mag in een mediacultuur vol heftige, opdringerige, vaak ruwe kunst en beelden.
Lieve Vanmaele Het is gelaagd repetitief werk en past zo in de uitgestelde kijkervaring. Ik maak geen onderscheid tussen een traditionele vezel en een ‘nieuwe’ niet natuurlijke vezel. De oogstfolie is ook geen natuurlijke vezel. De oogstfolie, daar hadden de artiesten een probleem mee. De folie kan je niet alleen zien als een materie om mee te werken maar ook als element om de diverse werken met elkaar te verbinden.
Kunstpoort Gaat het je vooral om de mogelijkheden die het materiaal biedt, om het product of over de verhalen die textiel met zich meedraagt? Kunstenaars laten een mooi product zoals bijvoorbeeld katoen, vlas…. tot leven komen. En er is niet alleen het verhaal van het proces van plant tot kunstwerk maar ook het persoonlijk verhaal dat de kunstenaar wil vertellen. Wellicht is er ook biografisch werk te ontdekken? Welk effect streef je na bij het publiek?
Lieve Vanmaele Mocht het publiek op een andere manier naar buiten gaan dan als ze binnenkomt, dan is mijn missie geslaagd. Ik wens ze een beeldende ervaring van wat textiele kunst kan zijn vanuit die andere insteek. De inhoud is belangrijk: hoe de kunstenaars in een persoonlijke beeldtaal met specifieke materialen, een antwoord brengen op het concept van de uitgestelde kijkervaring. Ook voor mij bracht deze expo een uitgestelde kijkervaring met zich mee. Ik stel een concept voorop maar ken vooraf niet de reactie van de kunstenaars. Zo doorloop ik samen met hen het totale productieproces. Graag had ik in de expo oogstfolie centraal gesteld. Marijs Kempynck greep dit voorstel aan, anderen zagen dit niet echt voor ogen. Tot op het einde bleef het project ook voor mij een uitdaging. Het is een mooie gedachte dat we allen, kunstenaars en curator, rond een zelfde concept werkten. Het groeiproces van februari tot nu was en is een boeiend traject voor iedereen.
Kunstpoort Hebben de genaaide teksten van Marijs Kempynck betrekking op de oogstfolie, vertolken ze een bepaald thema? Hoe zijn die gekozen?
Lieve Vanmaele De teksten hebben niet noodzakelijk iets met elkaar te maken. Het zijn flarden songteksten, poëzieregels, teksten die ze hier en daar oppikt… Artistiek materiaal vindt Marijs Kempynck overal op haar pad.
Tekst bij het werk: ‘Il y a des mains sur nos yeux quand on veut plaire à tout ce qui bouge. (Sains et saufs, ZAZ) ‘ Uit films, krantenartikelen, boeken, toevallig opgevangen treingesprekken, radiosongs knip ik een paar woorden, een zin, een stuk tekst. Woorden waar anderen al op gewroet hebben.
Woorden die blijven resoneren. Woorden die herinneringen oproepen of die me aan het nadenken zetten. Marijs Kempynck Hier komt terug de uitgestelde kijkervaring om de hoek kijken.
Kunstpoort De gestikte portretten van Lin Vermeulen zijn enorm aantrekkelijk en kleurrijk. Ze ogen naïef maar dat zijn ze helemaal niet. Volgens mij is haar kunst niet vrijblijvend. Heeft het werk van Lin Vermeulen een biografische ondertoon?
Lieve Vanmaele Het werk is niet biografisch. Telkens opnieuw verbeeldt de kunstenaar in een uniform klein formaat eenzelfde prototype vrouw. Daartussen hangen twee grotere heren portretten. Hier symboliseert ze, misschien onbewust, de dominantie van een man ten op zichtte van de vrouw.
Ze kreeg te maken met heel wat kritiek en tegenstand tegenover haar werk, vooral wat de portretten betreft. Zelf schrijft Lin Vermeulen over haar portretten:
… Ik ben er dan ook mee doorgegaan, omdat een portret voor mij uiteindelijk een afspiegeling is van mezelf. Als ik mezelf vergelijk met mijn werk, ben ik eerder teruggetrokken en bescheiden. Mijn schilderijen en textiel zijn dat veel minder. Die zijn opvallend, trekken de aandacht en zijn misschien soms ook wel een tikkeltje brutaal. Ze lijken te zeggen: ik mag er zijn. Lin Vermeulen
Kunstpoort Galeries krijgen stilletjes aan meer aandacht voor textiele kunst. Vaak is textiele kunst sculpturaal en architectonisch. Schrikt dat de galeries af? Vormt dat een probleem?
Lieve Vanmaele Dat kan een rol spelen alhoewel textielkunst is niet altijd gigantisch van formaat. Als galerie benut je optimaal de ruimte die je hebt. Bij het binnenkomen moet je de vreugde van een expo voelen. Dat is wat er hier in deWeverij gebeurt. Gerda Schout durfde het aan een lap van 7 meter te integreren in de opstelling. Kilometers draad gingen door haar vingers en naaimachine. Technisch betekende haar werk een immense uitdaging, een huzarenstuk waaraan ze enorm veel plezier beleefde. Met de restjes draad creëerde ze kleine verfijnde ruimtelijke vormen, die het geheel af maken.


links werk van Gerda Schout, rechts Wilma Dijkman
Kunstpoort Deze vormen vinden op hun beurt aansluiting bij een onderdeel van het poëtische concept van Wilma Dijkman, haar subtiele schaalachtige halve ‘eiervormen’ staan voor mij symbool voor het breekbare zoals de kwetsbaarheid van de natuur, van de bergen. Gletsjers verdwijnen, door de klimaatverandering, in een ongelooflijk snel tempo. Zelf schrijft Wilma Dijkman over ‘The deep Mountains’:
De oriëntatie van het kijken bevragen is onderdeel van de opzet van deze expo. Dit inspireerde mij tot het maken van ‘The deep Mountains’. Schaalachtige vormen nodigen uit om de blik naar beneden te richten. Terwijl onder in de kommen beelden van bergen (foto’s uit de reeks ‘All my Mountains’) zijn afgebeeld. Beelden die ons doorgaans in de verte doen kijken, leiden ons nu de diepte in. Wilma Dijkman
Kunstpoort Wat is het verhaal achter de tijdlijn van Gerda Schout?
Lieve Vanmaele Exact 40 hand gerolde fragmenten van transparante organza zijn evenredig over een oppervlak verdeeld. Interessant om weten, daarom ben ik blij dit werk tentoon te stellen, de organza is organisch, met natuurlijke materialen geverfd: Allium cepa (ui), Rubia tinctorum (meekrap), Matricaria chamomilla (kamille), Castanea sativa (kastanje) en Reseda Luteola (wouw). De rolletjes organza fungeren als gecomprimeerde archieven van de tijd. Kleur en ritme nodigen uit om ‘de blik te vertragen en stap voor stap te ontdekken wat er in de plooien van de tijd bewaard is gebleven’. Gerda Schout
De tentoonstelling is een spiegel waarin je de deelnemers aan de expo als mens en als kunstenaar herkent. De kijkervaring, het zien is belangrijk.
Kunstpoort Inderdaad want een werk is slechts af als het gezien wordt.
Kunstpoort Textielkunst beschouwt de burger vaak als cultureel erfgoed. Wat met de hedendaagse textielkunst, spreekt men hier ook van cultureel erfgoed?
Lieve Vanmaele Het is een beeldende taal van nu met als toevallig materiaal materie. Een wandtapijt was vroeger functioneel, om kleinere ruimtes te creëren, te verwarmen. Vergeet het functionele aspect van textiel. Textiel is het cultureel erfgoed ontgroeid. Ik wil verder gaan dan het puur esthetische en wat mooi is koppelen aan inhoud. Zo komen we dichter bij kunst. Werken met een conceptnota is voor dit streefpunt belangrijk.
Kunstpoort Nu nog een vraag die ik normaal in het begin van een gesprek stel: ‘Hoe is je interesse voor de textiel kunst ontstaan en gegroeid’?
Lieve Vanmaele Van nature ben ik een ruimtelijk denker. Mij interesseerde vooral de glaskunst en meer specifiek de transparantie van glas, het ruimtelijk denken met glas. De kunstscholen die ik contacteerde programmeerden enkel een ‘glas in lood’ vak. De richting monumentale kunsten, Sint-Lucas Gent doceerde textiel, daar kon ik ook ruimtelijk denken. Mijn keuze was gemaakt. Die interesse voor transparantie is er nog altijd en vind ik nu terug in plastiekfolie. Graag zet ik het curatorschap even on hold om terug mijn persoonlijk textiele pad te bewandelen en de materie plastiek te onderzoeken.
Kunstpoort Als curator ben je terug te vinden in ieder werk. Zonder jou zou de expo SUBTIEL TEXTIEL een andere vlucht genomen hebben. Geeft dat geen voldoening?
Lieve Vanmaele Zelf creëren brengt me nog meer vreugde.
Een groot percentage van het kunstpubliek heeft behoefte aan kunst die mooi staat te wezen in het interieur, naast de kast, boven de zetel, aan behaaglijke kunst passend in het dagelijkse leven. De meeste kunst op de expo SUBTIEL TEXTIEL is helemaal geen hapklare kunst. deWeverij en curator Lieve Vanmaele halen de bezoeker uit zijn comfortzone, dagen de toeschouwer uit op avontuur te trekken doorheen het golvende textiele landschap. SUBTIEL TEXTIEL weeft voor het publiek een nieuwe ongekende wereld, vult de ruimte met het onverwachte, met werk dat wringt, schuurt, roept. SUBTIEL TEXTIEL andere insteek leert ons dat alle materiaal in de juiste handen kunst kan worden.
Tekst en foto Kathleen Ramboer
INFO
SUBTIEL TEXTIEL andere insteek
deWeverij mensenruimte
Dellaertsdreef 9
9940 Evergem (Sleidinge)
zondagen 4 oktober, 1 november en 6 december
van 10u tot 18u
de kunstenaars zijn aanwezig
www.deweverij.be/subtieltextiel
“Op zondag 1 november stelt de expo Subtiel Textiel het tweede deel voor vanuit “andere insteek”.
Het curatoriële aspect van deze expo draagt eveneens de betekenis van een “uitgesteld kijken”. Wat ging vooraf? Wat is er in het NU-moment. Wat herhaalt dat nu-moment en waar gaan we naartoe?
Zondag 4 oktober kon u de expo zien vanuit een waardig statisch vertrekpunt, oogpunt. Dát punt verlegt zich op zondag 1 november naar een ‘acte de presence’ waardoor het kijken, het denken, het beleven van ‘textiel’ in vraag wordt gesteld. Daar kunt u als bezoeker een fijne en verfijnde bijdrage toe leveren.” (Lieve Vanmaele)
KUNSTENAARS
Wilma Dijkman
https://www.wilmadijkman.be/selected-works/
Marijs Kempynck
https://marijskempynck.com/textiele-kunst/
Gerda Schout
https://sites.google.com/view/gerda-schout?pli=1&authuser=0
Mieke Smet
https://studio-orimi.com/
Mieke Tambuyzer
https://mieketambuyzer.be/
Lin Vermeulen
https://www.kunstwerkt.be/nl/werken/lin-vermeulen/vrouw-met-litteken-op-haar-gezicht















































































