Familiegeschiedenis wordt erotische fictie. De besloten kamers van Frédéric Fontenoy

Een duistere kamer in een 19de eeuws Parijs Haussmann appartement. Bijna een “huis clos” maar niet helemaal: de deur staat open. Soms bemerk je in die deuropening een kunstwerk, maar meestal is het de meester zelf die langs daar binnentreedt. Hij ziet er streng en schoolmeesterachtig uit, een rond brilletje hoog op zijn neus, zijn haar strak achterwaards gemodelleerd met brillantine. Deze kamer is zijn universum, waar hij de ene keer gewapend met een stofmepper, de andere keer met een bos rozen, dan weer met een pauwenveer dames naar zijn pijpen laat dansen.

De dames in dit boudoir-atelier zijn zonder uitzondering schaarsgekleed. De hoge hakken, nylons, corsetten en garçonnière pruiken dienen enkel om hun naaktheid te accentueren. En hoewel ze in alle maten en kleuren de revu passeren, zijn het zonder uitzondering vluchtige verschijningen, ze bestaan slechts in die ene fractie van een seconde waarin de glasplaat van de technische camera belicht wordt. De personages zitten zo dubbel gevangen: tussen de wanden van dit “huis clos”, maar ook in de kader van de glasplaat. Binnen dat kader zijn zij gewillige slachtoffers van ‘s meesters oudtestamentische wrok. Zij onderwerpen zich aan zijn blik en aan zijn luimen, laten zich inspecteren, binden en straffen. Slechts een enkele keer worden de rollen omgekeerd, of laten ze hem van zijn opiumroes genieten.

Vergis u niet, in zijn reeks “Inside” (2006-…) wil Frédéric Fontenoy allesbehalve zijn erotische fantasiën uitleven om u te intrigeren of te chockeren, zoals Pierre Molinier dat op zijn zolderkamer en in zijn fotocollages deed. De dames in kwestie dansen niet zozeer naar zijn pijpen, als naar die van zijn familiegeschiedenis, een opeenstapeling van taboes en geheimen. Fontenoy trekt in een poging zichzelf te vinden, alle schuiven van dit familieverleden open. Hij stapt in de sporen van zijn grootvaders, langs moederskant een joodse intellectueel die moest onderduiken tijdens de oorlog, langs vaderskant een eccentrieke Havas-journalist die zoals Kuifje van Moskou naar Shanghai trok om uiteindelijk te verdwijnen in de puinen van de Nazi-hoofdstad Berlijn. In zijn zog verdween als in een opiumroes ook een heel netwerk van Franse intellectuelen uit het interbellum, met figuren als Jean Cocteau. Maar in de schuiven schuilen ook andere familiegeheimen, zoals de minnaars van zijn vrouw Lizica Codréano, een Roemeense balletdanseres, zonder uitzondering kunstenaars uit het interbellum waarvan het werk veelvuldig geciteerd wordt in deze bijzonder gestileerde zwart-wit foto’s.

Is deze meester van de fotografische vertelkunst slaaf van zijn familiegeschiedenis? Allesbehalve. Hij zet ze naar zijn hand, rekent er mee af, zet de deur open naar heel eigen persoonlijke perspectieven, spiegelt zich aan de hele 20ste eeuwse geschiedenis om een volstrekt uniek en onmiddellijk herkenbaar universum te creëren, dat uitnodigt en blijft intrigeren tegelijk.

voor meer info over de fotograaf zie

http://www.fredericfontenoy.com/

Videograaf: Bert VANNOTEN

Passerelle Louise, Kunstgalerie, zondag 11 uur

“Sophie, zijn de de ophangrails waterpas?” vraagt Hélène.
“Normaal gezien wel” antwoordt Sophie.
“Nee ze zijn het niet.”
“Ah!” “maar de helling blijft op zijn minst constant.”

Een project

Een fotografie project. Voor Hélène is het haar eerste project, ze is nog maar vier jaar met fotografie bezig en fotografeerde al heel veel tot nu toe. “Het is mijn eerste afgerond project. Met dat project heb ik voor het eerst een doel voor ogen. Ik leg me zelf op “Nu maak jij een coherente serie.” “Ik zou nog meer kunnen doen, maar de goedkeuring van de Stib is beperkt in tijd. Een maand lang fotografeerde ik elk weekend en alle namiddagen.”

Sophie heeft dezelfde indruk, deze tentoonstelling is haar eerste afgerond project met een doel, ze is al veel langer met fotografie bezig. Ze vraagt zich af of het project inderdaad af is. Volgend jaar volgt ze een opleiding narratieve fotografie met een fotograaf die gespecialiseerd is op dat gebied. Een verhaal vertellen met foto’s, dat wil ze.

Een tentoonstelling met gasten

“Het is goed om met de foto’s van de sporen te beginnen als ingang tot de serie.”, zegt een kennis van Hélène die aanwezig is om te helpen. Een verhaal. Hélène: “Ik heb geprobeerd de foto’s zo te plaatsen dat ze een verhaal vormen en er een beetje logica inzit.” “Eerst de ingang van de metro, dan de mensen in de wagon, de metro die versnelt, die stopt aan bepaalde stations en de uitgang.” 

Sophie heeft er voor  gekozen om foto’s  te groeperen. Ze heeft het design op haar gsm opgeslagen.  De foto’s rechtstreeks op de muur kleven, geeft haar twee uitdagingen: de foto’s moeten mooi recht hangen, maar vooral het kleven is een titanenwerk. Het zijn foto’s van vergaderzalen. Geen gewone, maar zalen van het directiecomité. “Nee het was niet moeilijk toestemming te krijgen om de foto’s te maken. Ja, de zaal illustreert de macht, de erfenis en de geschiedenis van de onderneming.”

Helene is te gast op deze tentoonstelling. “Sophie heeft mij een beetje gepusht. Het collectief geeft aan fotografen de kans om een project in te dienen, ik werd geselecteerd.” Drie gastfotografen werden gekozen, elke fotograaf mag een weekend tentoonstellen. Het collectief Bruxelles Pixels heeft dit beslist. Philippe Clabots: “Gastfotografen breiden het bereik van ons initiatief uit en ook inzicht over de stad.”

Een collectief

Sophie: “Een collectief voor ons is waar er wordt samengewerkt aan een gemeenschappelijk onderwerp. Dit onderwerp kan doorheen de tijd veranderen, om dynamiek te creëren. Dit verhoogt de interesse van het publiek. Voor deze tentoonstelling moesten we een onderwerp vinden en dat lag voor de hand, Brussel. Sommige collega’s zijn uit de boot gevallen vanwege dit onderwerp.” Het collectief Bruxelles Pixels is ontstaan uit een ander collectief Ars-Varia, een groep kunstenaars uit verschillende kunstrichtingen. Sophie: “Een gemeenschappelijk onderwerp verrijkt onze kunst. Het collectief heeft met deze tentoonstelling een kunstwerk gemaakt.” Sophie: “Wij hebben al contacten om op andere plaatsen tentoon te stellen. Het was veel werk, we zeggen niet dat het gedaan is, wij maken iets anders. Persoonlijk heb ik nog een lange lijst te fotograferen vergaderzalen. De tentoonstelling was een doel maar niet het einddoel.”

Bezoekers begeleiden

Hélène: “Ik ben heel heel blij. Ik heb veel interessante mensen ontmoet. Mensen die iets in mijn foto’s zien dat ik niet zie. Veel volk. Nu moet ik andere projecten, doelen vinden.”

Hélène Cook:  Facebook @Hélène Cook Photographie
https://www.facebook.com/helene.cook.photo.brussels/
Philippe Clabots: photos.philippec.be
Patrick Niset: www.niset.be
Eric Ostermann: www.ostermann.be
Sophie Voituron: www.sophie-voituron.com
Bruxelles Pixels: https://www.facebook.com/bruxellespixels/

Eric Rottée Tekst en Foto’s

Een fotograaf is een jager, een voyeur, hij/zij fotografeert zichzelf door foto’s van anderen te maken. Ja, maar een fotograaf maakt mogelijks herinneringen van mooie momenten, ontdekt gemeenschappen en documenteert de belangrijke of minder belangrijke evenementen. Toch, en dit is een essentieel aspect, is er altijd een afstand tussen de fotograaf en wat hij/ze fotografeert.

Een lange rit door de bebouwde wijken van Londerzeel leidt tot de gemeenschapscentrum Gerard Walschap. Een bescheiden gebouw met hoge ramen. Binnen is Kristof  al bezig met het monteren van het decor. Een zwart doek van 3 meter hoog en twee flitsers worden gemonteerd op een raam. Kristof heeft dit gekocht om betere foto’s van zijn kinderen te kunnen maken.

Vanavond is er een fotoshoot-avond in de fotoclub Pixa Londerzeel. Het model, een vrouw, en de make up artist zijn al bezig. Een paar clubleden zijn aanwezig. Danny, één van de stichters, is er ook.  5 Jaar geleden heeft hij samen met Frank de club opgericht. Een beetje reclame in het begin en ze waren vertrokken. Nu met nieuwe leden  zoals Martine,  hier al voor de tweede keer, hebben ze het van mond tot mond reclame. Het DNA van de club is doen. Dus veel activiteiten, zoals de fotoshoot deze avond of verschillende uitstappen. “Inter acties”.

De toestellen “stapelen” zich op, de tafel ligt vol gerief. De eerste metingen gebeuren. Danny is het model. ISO 200, F8, 1/250 de magische cijfers die iedereen op zijn/haar toestel moet instellen. Manueel dus.

Het model is klaar en plaatst zich op de set. Martine en Frank doen de eerste pogingen. Frank spreekt met het model, 2 meter en dan 1 meter afstand. Het is het begin van een “ballet”.

Ieder clublid maakt op zijn beurt foto’s van het model en vraagt verschillende poses. Daarna kijkt hij/zij naar de foto’s en bespreekt die met de anderen. Die op hun beurt wachten. De meest ervaren geven raad. En opnieuw worden verdere pogingen gedaan, het model wisselt van outfit. Ze draagt nu een hoed en dit schijnt meer inspiratie te geven aan de fotografen . Een object waarmee kan worden gespeeld. Dat ook meer contrast brengt met het licht. “Inter acties”.

Blenda is sinds een jaar lid. Ze was op zoek naar een fotoclub om ervaring op te bouwen. Ze is tevreden want ze ontdekt nieuwe aspecten, ze is bezig met verschillende onderwerpen. Ze houdt van het landschap en dieren. Zo gaat het ook voor de andere leden: ervaring verzamelen, ideeën uitwisselen. Gilbert doet graag macro. Macro is niet gemakkelijk zegt hij. Hij gebruikt Lightroom, dit is heel krachtig, alles in één. Er worden een paar grapjes over de Canon of de Nikon gebruikers gemaakt. Een klassieker in de fotoclubs.

René praat met de make-up dame en plotseling ,wie weet waarom, door interactie, wordt ze een model. Dit keer met twee paraplu’s en twee mobiele flitsers, een eenvoudige installatie. Het object is niet de hoed maar een appel. De witte muur vervangt het zwarte doek.

Zijn ze tevreden met de foto’s? Frank in het begin niet zo, hij zoekt het bijzondere, een detail die de foto’s een stempel geeft. Gilbert moet de zijne thuis bekijken. Het is niet evident om die op het kleine scherm te bekijken.

De missie van een clubverantwoordelijke is vooral om activiteiten te organiseren, zegt Danny. Het moet aangenaam zijn. Bijvoorbeeld de fotoshoot, deze is in twee delen, de tweede is binnen twee weken, zodat niet te veel leden aanwezig zijn en dat iedereen gemakkelijk aan de beurt kan komen en genoeg tijd heeft om interactie met het model op te bouwen. Het programma van de clubvergadering is opgebouwd uit het DNA van de club. Dus acties, en wat Danny, Frank en de leden interessant vinden. In october is de tentoonstelling gepland, de tweede al, van de club.

Om af te sluiten worden snel foto’s gemaakt van de nieuwe leden. Een tekst moet nog over elk nieuw lid geschreven worden om de ledenfiches op de website te publiceren. Quotes zoals “Ik ben een echte fotografische opportunist” of “ toen mijn eerste dochter is geboren ben ik me meer gaan toeleggen op het fotograferen van mensen en dan vooral kinderen” of “ Die frisse eerste lentebloem, een kleurrijke zonsondergang, iets dat rust uitstraalt” en ten slotte nog “vergeet de tijd, verdwaal in beelden”. Inderdaad.

Pixa Club Londerzeel: http://pixa-londerzeel.weebly.com

Centrum voor Beeldexpressie: https://www.beeldexpressie.be
Tekst en foto’s Eric Rottée

De passie van de straatfotograaf

In een vorig leven was Dirk Wollaert (62) HR-manager bij BP. Hij werkte tien jaar in overheidsdienst, ook een tijdlang voor Gazet van Antwerpen. Toen werd straatfotografie zijn passie. “Je ziet op straat blikken en interacties waar je echt iets kunt in zien.”
Hij kreeg in 1992 een aanbod van BP om bij hen te komen werken, en dat was de start voor een internationale carrière. Maar hij werd al vroeger fataal gebeten door de fotomicrobe. Zijn favoriete camera is een professionele Canon, met een joekel van een Tamron-lens.

Hoe komt iemand met jouw achtergrond in de fotografie terecht?

“Ik was altijd enorm geïnteresseerd in fotografie, ook vanuit mijn familiale achtergrond. Er was een beetje competitie tussen mijn broer, nonkels en neven om de mooiste foto’s te maken en die ook te presenteren.”
“Op mijn achttiende heb ik mijn eerste fotowedstrijd gewonnen. Het ging over natuur en natuurbehoud, een lokale wedstrijd in Merelbeke. Toen kreeg ik het idee: er zit iets in mijn foto’s.”
“Ik was nogal veel op pad met mijn elf jaar jongere broer. Hij kreeg de smaak te pakken en ging fotografie studeren aan het Narafi in Brussel.  Zelf heb ik nooit fotografie gestudeerd. Ik ben selfmade.”
“ Mijn elf jaar jongere broer is op zijn negentiende verongelukt, waarna ik de fotografie aan de kant geschoven heb, ik kon geen foto’s meer zien. Ik had daar een schuldgevoel bij.”
“Toen heeft de fotografie lang stilgelegen maar ik heb altijd het idee gehad, ooit pik ik de draad weer op. En dat is gebeurd, halfweg de jaren negentig.”
“Het idee was, als ik mijn job kan afsluiten – prestaties, altijd maar prestaties maar de creativiteit was ver weg –  en op mijn vijfenvijftig zat ik na een zwaar project dicht tegen een burn-out, ik was op. En toen heb ik gezegd: ik wil opnieuw mijn fotografie oppikken en toen heb ik mij ingeschreven aan het KISP. Ik wilde goede foto’s maken, mijn toestel leren kennen en zo kreeg ik de smaak weer te pakken en het raakte weer in een stroomversnelling. Ik kreeg dan een paar aanbiedingen voor reportages, onder meer voor VTM.”
“Ik had altijd reportage in het achterhoofd, dat ligt mij en ik wilde zo snel mogelijk mijn weg daarin vinden.”

Zou je het aanraden om cursussen te volgen?

“Zeker. Neem nu de module foto-analyse die ik gevolgd heb aan het KISP. Ik dacht: dit zal saai zijn maar op dat moment is bij mij het idee gegroeid: ik wil hier meer mee doen. En toen is de smaak voor fotografie  opgeflakkerd. Raar, want ik had daar heel andere verwachtingen van. Mijn eindwerk ging over Vivian Maier. Zij is voor mij eigenlijk de trigger geweest.”

Straatfotografie, dat is jouw ding, eigenlijk. Waarom?

“Ik ben niet de creatieveling voor pakweg huwelijksreportages. Composities, aansturen, fotoplakboeken enzovoort, dat is niets voor mij. Straatfotografie, reportages, dat leunt sterk bij elkaar aan. Je eigen emoties in foto’s steken.”

Leg dat eens uit?

“Je ziet op straat blikken en interacties waar je echt iets kunt in zien. Je neemt honderden foto’s en dan zijn er een paar waarvan je zegt: dat is het, dat is de expressie van emotie die ik zoek, en dan heb je de foto’s die dat gevoel weergeven.”

Straatfotografie, dat is toch ‘point-and-shoot’?

“Je bent in een bepaalde mood en in die vijver ga je vissen. Je ziet honderd en een dingen maar je gaat alleen vastleggen wat aansluit bij jouw emotie van dat moment, of van de emotie die je wil uiten.”

Je weet ook: als je iemand portretteert moet je toestemming vragen.

“Klopt, maar geen enkele straatfotograaf doet dat. Daar zijn risico’s aan verbonden Op een van mijn foto’s staan twee agenten die undercover bezig waren. En dan kom een agent naar mijn tentoonstelling en die ziet die twee staan en die zegt: een collega en een baas van mij.”
“En op bepaalde momenten voel je de spanning bij de mensen die je aan het fotograferen bent, en dan krijg je wel eens onder je voeten.”

Waar ga je liefst fotograferen?

“Ik heb vaak in Brussel rondgelopen maar ik ben ook in Antwerpen op jacht geweest, zeg maar location hunting, dat is ook heel dankbaar voor straatfotografie, denk maar aan al die culturen die daar rondlopen. Parijs, Londen en Rotterdam, die staan nog op mijn lijst. Ik heb trouwens altijd mijn plooifiets in de koffer van mijn auto liggen.”

Soms hoor je: fotografie is geschiedenis vastleggen.

“Zeker straatfotografie. Dat is in zekere zin een teletijdmachine. Een foto wordt na jaren misschien sterker, vergelijk het met wijn. De sterkste foto’s zijn misschien wel uit de jaren vijftig.”

Wat maakt van een foto een icoon? Denk aan het Viëtnamese meisje op de vlucht na een napalmbombardement op haar dorp, of die Chinese man die op het Rode Plein in zijn eentje een tank probeerde tegen te houden?

“Twee dingen. Het gaat om ‘le moment décisif’ (Cartier Bresson, red.) en dat geldt zowel voor straatfotografie als voor reportagefotografie, maar een tweede punt is de pers. Een iconische foto zonder pers, dat bestaat niet want het is door de pers dat die iconische foto verspreid wordt.”

Sommige mensen zeggen: zonder beeld is er geen nieuws.

“Kijk naar het journaal. Ook al is er geen nieuws, dan wordt ingezoomd op een reporter die zegt dat er geen nieuws is. Dat is toch ver overdreven, dat zegt niets.”
“Of nieuws foto’s nodig heeft? Tja, foto’s blijven langer op ons netvlies gebrand, daar ben ik van overtuigd.”

Kan een foto dominant zijn tegenover de tekst?

“Misschien wel.”

Het cliché is: een foto zegt meer dan duizend woorden.
“Ik twijfel daaraan. Een goed boek of een artikel kan ook beelden oproepen, net zoals een foto. Maar een foto blijft meestal toch langer hangen dan een tekst.”

Denk je dat fotografie de wereld kan veranderen?

“Neen, dat is wat vergezocht.”

Sommigen zeggen: die foto van dat Viëtnamees meisje heeft het einde van die oorlog helpen bespoedigen…

“Het heeft zeker invloed, denk aan de foto’s van uitgemergelde kinderen in Afrika. Maar mijn straatfoto’s zullen waarschijnlijk nooit de wereld bereiken. Heeft Cartier Bresson met zijn idee van ‘le moment décisif’’ de wereld beïnvloed? Ik denk het niet.”

Waar ligt de grens tussen straatfotografie en reportage?
“Zodra het anekdotisch wordt, is het reportage. Een reportagefotograaf kan een foto sturen. Zoomen of niet zoomen bijvoorbeeld.”

“Denk aan Zaventem, en die militair die met een slachtoffer naar buiten komt gestrompeld. Ik vind dat een sprekende foto. En waarom is die niet iconisch geworden, en die foto van die vrouwen op die bank wel? Ik weet het niet.”
“Ik heb ooit een workshop gegeven aan jonge gasten met als opdracht ‘neem drie foto’s’. Een jongen, een Iraakse vluchteling van een jaar of tien-twaalf, daar was één foto bij, die blik in die ogen, dat vertelt heel het verhaal van die vluchtelingen. Zo’n foto is voor mij iconisch, zeker als je die kunt koppelen aan een sterk verhaal. Je ziet op straat blikken en interacties waar je echt iets kunt in zien.”

Ik vind, als ik de kranten en tijdschriften bekijk, dat er ontzettend veel slechte foto’s gepubliceerd worden.

“Ik kan mij daar steendood aan ergeren, soms is het echt afgrijselijk. Ik heb de indruk dat er vandaag de dag geen redactie meer tussen zit.  Zeker lokaal kan iedereen foto’s dumpen. Het is van klik en doorsturen. Toegegeven, het is aan het verbeteren.”

©Dirk Wollaert

Meer info: http://www.lakart.be/dirk-wollaert/

Tekst: Gerrit De Clercq
Foto: Bernadette Van de Velde