Het Objectief is meer dan een printcenter. Het gonst er van de bedrijvigheid. Bijwonen van workshops, fotograferen in de studio, printen, werken in de donkere kamer, tentoonstellen… zijn maar een greep uit het gevarieerd aanbod. Het Objectief, onder de drijvende kracht van Marieke Selhorst, is een broedplaats voor creatieve ideeën. Onder haar impuls gaan fotografen onder andere van de community ‘Vrienden van Het Objectief’ op zoek naar een beeld met net dat ietsje meer. Door tentoonstellingen te organiseren in een Artist Pop-Up Ruimte weet Het Objectief de foto/kunstliefhebber warm te maken voor foto’s anders dan anders. Dit maal brengt ze ESTAFETTE.
fragment startbeeld estafette Simon Debbaut L’Ecluse
ESTAFETTE
hoe het allemaal begon
In deze reeks laten negen fotografen evenveel beelden zien die zijn ontstaan tijdens een spel. Eén voor één maakten zij een beeld en gaven het door aan de volgende fotograaf op het parcours, die er vervolgens een nieuw werk op baseerde. De race begon ongeveer een jaar geleden met een vriendenbabbel van Het Objectief. Vanuit de wens om een collectief werk te maken, startte een estafette waarbij de doorgeefstok werd vervangen door een foto. Eén beeld strooide zaadjes uit die in een ander beeld geplant werden en zo vormde zich een reeks over beginnen, eindigen en het primaire van de natuur. Het startpunt lag bij Simon Debbaut L’Ecluse, het einde bij Hilde Daem. De stops daartussen waren Louise Degraeve, Inge Stam, Peter Scherps, Kathleen Ramboer, Thomas Boussu, Marieke Selhorst en An Debie. Het resultaat is verrassend divers: zwart wit en kleur, twee- en drie dimensionaal, groot en klein, analoog, fotogram en digitaal…
Op voorhand kwamen de deelnemende fotografen samen om de inlijsting, plaats en manier van ophanging… vast te leggen, om elkaar te helpen waar nodig. Het resultaat is een kleine maar boeiende expo. Meer hoeft dat niet te zijn.
Info
Het Objectief Blekerijstraat 75 9000 Gent 3 t.e.m. 25 oktober 2025 di en woe 9u tot 13u do en vrij 14u tot 18u za 13u tot 17u
Een expo in het Platform voor actuele kunsten – PAK
tekst en fotografie Kathleen Ramboer
Een bezoekje aan de tentoonstelling ‘Le Merle Noir #2’ in het PAK te Gistel heeft me ontroerd. Hoe hartverwarmend kan dat zijn; zoveel kunstenaars, zoveel schoonheid op een locatie middenin het groen. De expo zindert nog na in mijn kunstenaars gemoed. Le Merle Noir #2 is geen vrijblijvende tentoonstelling, de werken verplichten de toeschouwer na te denken over de wereld, de mensheid, over ons ‘zijn’
Curator Frank Demarest toont van 7 september tot 12 oktober het tweede luik van Le Merle Noir. Hij brengt stuk voor stuk goede kunstenaars samen, de meeste van eigen bodem, wat ik weet te waarderen, enkele van buiten België. Ze brengen geen gemakkelijk consumeerbare kunst, leggen hun ziel bloot voor de kijker die hun kunst binnendringt. Negentien kunstenaars brengen in diverse disciplines een eigenzinnige interpretatie van de symboliek en de mystiek rondom de zwarte merel. Geen vrolijkheid siert de muren, maar op deze rustige zondagnamiddag maken de ruimtes vol licht en de kraaknette witte muren van het PAK de kunst verteerbaar. Een mystieke sfeer vergezelt me op mijn tocht doorheen de ‘kamers’ van het PAK. Onmiddellijk bij het binnentreden ben ik in de ban van de expo, de toon is gezet. Fotograaf Sébastien Van Malleghem toont het resultaat van een onderdompeling in het project Réagir in Tourcoing. Mensen, werkloos, vaak met drugsproblemen en een onzekere toekomst voor ogen, kunnen er terecht bij een team van artsen, opvoeders, psychologen, verpleegkundigen… Er is een dag- en nachtopvang voorzien. De geëngageerde fotojournalist Sébastien Van Malleghem volgde ‘Réagir’ enige tijd en toont hier doorleefde beelden van pijn en smart. De foto’s zijn stuk voor stuk getuigenissen van een diep menselijk medeleven van de fotograaf.
foto’s Sébastien Van Malleghem
‘Rood’ Tamara De Prest
De indrukken zijn talrijk, het geheel is museaal. Het valt me moeilijk enkele werken uit te pikken. Ik mis een cataloog, gelukkig heb ik foto’s gemaakt, een beetje lukraak. De reden? Fotograferen en daarbij opgaan in een expo gaan moeilijk samen. Het fotograferen breekt je echte kijkbeleving.
Tamara De Prest kennen we van haar kleine werken. Ook hier schildert ze op klein formaat waardoor je letterlijk en figuurlijk geen afstand kunt nemen van het fysieke en de inhoud. Haar materiaal gebruik, ik vermoed olieverf op flinterdun papier, blijkt uiterst kwetsbaar, parallel aan het onderwerp. Op één van haar werken ‘Rood’ staat een rode stoel met ballon centraal. De eenvoud en vooral de rode kleur van het beeld dragen bij tot de intensiteit van het schilderij. Deze kleur roept zowel positieve gevoelens op van liefde en passie als gevoelens van gevaar en woede. De toeschouwer vangt het signaal op dat bij zijn identiteit hoort.
Kim Van Daele ken ik van haar bruin getinte natuur tekeningen: bomen, struiken, landschappen… tekent ze in evenwichtige donkere en lichtere partijen, geduldig, levendig en nauwkeurig, met een gevoel voor compositie. In het PAK toont ze de vergankelijkheid van wat de mens voortbrengt: verweerde gebouwen, getransformeerd door weelderige graffiti, gevangen in een overwoekerende natuur. Ik suggereer een etiket ‘bevreemdend realisme’.
Kim Van Daele
Barbara Bervoets creëert collages met eigen foto’s en drukwerk. Ze ogen mooi en aantrekkelijk maar blijken meer te zijn dan geslaagd knip- en plakwerk. Het zijn hermetische donkere werken, niet altijd te vatten voor de kunstliefhebber. Het is aan de beschouwer het werk compleet te maken door er een interpretatie aan te geven.
Barbara Bervoets
Karl Mechnig
Een kunstenaar die ik kost wat kost wil vermelden is Karl Mechnig. Hij heeft een hoog Félicien Rops gehalte. Karl Mechnig bezit een ongelooflijk persoonlijke beeldtaal waarin de fantasie hoogtij viert. Figuren lijken uit zijn dromen ontsnapt om te dansen op het witte blad, feest te vieren en met oneindig veel sarcasme ons grijnzend aan te staren, het publiek op de korrel te nemen. De kunstenaar tekent schijnbaar met het grootste gemak speels de menselijke gekte en comedie. Geen enkele bezoeker kan deze A4 potloodtekeningen links laten liggen. Uitdagend slepen ze de toeschouwer mee in zijn onvoorstelbare bonte wereld en zetten de kijker aan het denken.
Ik weet, ik doe veel kunstenaars oneer aan door niet dieper op hun kunst in te gaan. Ik kan alleen maar schrijven dat alle werken een bezoek aan het PAK waard zijn. ‘Le Merle Noir #2’ is ongetwijfeld een ommetje waard en zet Gistel op de kaart van de kunst.
Deelnemende kunstenaars
Danielle van Zadelhoff – Gery De Smet – Kim Vandaele – Valentine Lari – Nico Vaerewijck – Sébastien Van Malleghem – Frow Steeman – Barbara Bervoets – Pascale Pollier – Sandra De ClercK – Gert Jochems – Milan Jespers – Bryan Green – Annemarie Casteleyn – Karl Mechnig – Eleanor Crook – Mathieu Lobelle – Tamara De Prest – The Colckwork Collective
Info expo
PAK Dullaertweg 80 8470 Gistel
7 september tot 12 oktober 2025 open zaterdag en zondag van 13u tot 18u
SVELTE THYS LODE LAPERRE DANIEL MATTAR MEREL VAN DE CASTEELE MARC VAN CAUWENBERGH
Introductietekst expo door Wim Lambrecht
THE SURFACE HOLDS NO SECRETS
– Over zichtbare sporen van het maakproces –
In deze tentoonstelling staat het schilderoppervlak centraal als drager van handeling, geheugen en betekenis. De kunstenaars tonen hoe elke penseelstreek, kras of laag verf niet alleen een beeld vormt, maar ook een spoor achterlaat van de actie zelf.
Wat op het eerste gezicht zichtbaar is, vormt tegelijk een sluier over wat eronder ligt: suggestie en verhulling wisselen elkaar af. In plaats van geheimen te bewaren, onthult het oppervlak de gelaagdheid van het denken en doen. Hier opent de schilderkunst een veld van sporen: deels zichtbaar, deels tastbaar en bij momenten onontkoombaar.
In een tijd waarin beeld en betekenis voortdurend in beweging zijn, richt deze tentoonstelling de blik op het schilderoppervlak als plek van handeling, proces en onthulling. The Surface Holds No Secrets brengt een groep hedendaagse kunstenaars samen die de schilderkunst benaderen als een tastbaar en levend medium waarin elke laag verf, elke geste, elke overschildering haar sporen nalaat.
Het oppervlak verbergt niets: het toont de fysieke actie van het schilderen, de twijfel, de correctie, de impuls. De schilderijen in deze tentoonstelling spreken niet zozeer in beelden, maar in gebaren in wat zichtbaar is én wat net verhuld blijft onder een sluier van verf. De lagen vormen een visuele geschiedenis, een geheugen van keuzes en veranderingen.
Centrale motieven zijn suggestie, transparantie en het spanningsveld tussen openbaring en verborgenheid. Wat is bron, wat is toeval, wat is constructie? De werken laten zien hoe schilderkunst vandaag niet alleen draait om wat wordt afgebeeld, maar vooral hoe iets ontstaat en wat daarvan bewust of onbewust zichtbaar blijft.
In plaats van een venster naar een andere werkelijkheid, presenteert de schilderkunst zich hier als een autonoom oppervlak; een veld van handelingen en sporen. Het doek wordt een plek waar betekenis niet eenduidig is, maar ontstaat in het spanningsveld tussen onthulling en verhulling, tussen wat zichtbaar is en wat slechts gesuggereerd wordt. Het oppervlak draagt geen geheimen; het is het verhaal.
Enkele impressies over het werk van de kunstenaars:
Svelte Thys Schilderen aan de rand van de hemel.
Hoewel ze over een atelier beschikt, vindt Svelte Thys haar plek aan de rand ervan; letterlijk tegen de buitenmuur. Een eenvoudige bakstenen muur, voorzien van twee nagels: één voor klein werk, één voor groter werk. Het licht speelt er vrij spel. Haar bijzondere band met licht en haar fascinatie voor natuur vormen een essentieel onderdeel van haar praktijk.
Haar schilderijen en tekeningen zijn nauw verweven met de natuur. Ze ontstaan uit wandelingen langs de randen van haar leefomgeving, of keren terug naar de achtertuin die haar wereld begrenst. Het werk toont fragmenten uit de natuur: uitsnedes waarin de seizoenen lijken op te lossen. Gestolde momenten in de tijd, waarin de stille woede van een hommel op zoek naar nectar voelbaar wordt, grassprieten hun rug richten naar het hemelgewelf of paddenstoelen zich wringen uit de grond.
Het zijn die zichtbare penseelstreken die we willen vasthouden, versterkt door de poëtische titels die Svelte hen toedicht, die zich dieper in de lente van ons geheugen graven.
Lode Laperre Een Voettocht doorheen een landschap in wording
Het lijkt wel of het oeuvre van Lode Laperre door generaties werd doorgegeven. Het heeft de uitstraling van fragmenten uit een ander tijdperk, alsof ze afkomstig zijn van archeologische artefacten uit een ver verleden, diep ingeslepen door de tand des tijds. Het is een werk dat herinneringen draagt van een tijd waarin het klimaat diepe groeven trok, bewerkt door de hand van de tijd zelf.
De werken die Lode creëert, herinneren aan de schil van de sequoia, ingesneeuwd tijdens de ijstijd, verschoven door tektonische platen en uitgespuwd door vulkanen. Ze zijn aangetast door de vurigheid van lava, geblust door water, aangespoeld door de onstuimige zeeën. Ze dragen het spoor van nomaden die hen gebruikten als schild tegen zandstormen, door de eeuwen heen geruild op de zijderoutes, verloren in anonimiteit, bedolven door rotsen en uiteindelijk bevrijd door erosie, en opnieuw bedekt door een kleed van korstmossen.
Van dichtbij lijken ze op huiden die worden beteugeld door de leerlooier. Van verre verwijzen ze naar oosterse landschappen, gezien vanuit een goddelijk standpunt — ver voorbij de winter van het leven, bloedend in pracht, lavend aan de blik van de vele pelgrims die even halt houden, om daarna hun voettocht verder te zetten.
Lode Laperre’s werk is opgewekt uit de dood, gedoemd om te overleven.
Daniel Mattar Miniatuur van het onzichtbare.
Het werk van Daniel Mattar is een verkenning van technologie en verf in hun puurste, meest geconcentreerde vorm. Het lijkt te ontspringen aan een mechanisch oog, dat verder kijkt dan de menselijke waarneming, en een ode brengt aan de kracht van de verf. Elke druppel die hij aanbrengt, elke bolling en stolling, doet denken aan industrieel ontwerp, maar verwijst tegelijk naar de elementaire puurheid van de oervorm.
Zijn achtergronden zijn geen zachte colorfields, maar kleurvlakken die ongenadig de ruimte ontkennen, het vlak opeisen en het fundament vormen voor de uitvergrote verfdruppels of vegen, die zich als een levend mechanisme in de ruimte bevindt. Het werk is als een aankondiging van een bas-reliëf, een toenadering tot de gene zijde, een verlangen dat zich uitstrekt naar de aanraking die nooit komt, afgeschermd door het glas dat de afstand bewaakt.
Wat Mattar creëert is een werk dat zowel de stolling van de tijd als de vloeibaarheid van de moment bevat, een spanning die slechts op het grensvlak tussen de mechanische en de organische wordt begrepen.
Merel Van de Casteele Schilder van oorsprong, kunstenaar in veelvoud.
Zowel het grafische als het plastische liggen haar nauw aan het hart, en ze weet beide werelden ogenschijnlijk moeiteloos te verbinden in een hybride praktijk. Ze beweegt zich tussen nacht en dag, tussen donkerte en lichtheid, tussen kern en oppervlak.
Haar werk is soms open en leesbaar, dan weer gesloten en ongrijpbaar maar altijd onrustig. Wie goed kijkt, en meer nog: wie goed luistert, voelt de spanning onder het oppervlak. Het zijn de zogenaamde tegenstellingen die de tussenruimte voeden. En het is precies die tussenruimte die Merel opzoekt en nodig heeft om zichzelf te voeden.
Buiten het atelier zoekt ze de publieke ruimte op, waar ze haar objecten bezweert en deelt via haar kenmerkende performatieve geste.
Het jonge oeuvre van Van de Casteele is matuur en gelaagd, geworteld in een fascinatie voor het etnografische en het academische. Een combinatie waarin vergeten geschiedenissen transformeren tot urgente getuigenissen.
Marc Van Cauwenbergh Dance among Friends
Binnen de ogenschijnlijke beperkingen van een vast formaat, openbaart zich een ongrijpbare vloeibaarheid. Verflagen lijken traag en bedachtzaam aangebracht, maar in werkelijkheid zijn ze snel, trefzeker, bijna vluchtig gepenseeld. Marc blijft ongemeen trouw aan zijn kleurenpalet, een constante die hij al veertig jaar met precisie aanhoudt. De verfhuid leeft, trilt, houdt nooit de adem vast. Het werk beweegt, speelt met zwaartekracht, met leesrichting, alsof de elementen altijd in transitie zijn; niets is vast, niets is definitief.
Marc gedraagt zich als een orkestleider die de partituur nauw volgt, maar altijd ruimte laat voor improvisatie. In zijn composities verschuift de vertrouwde orde, scherpe dieptes worden plots verstoord, en een moment wordt verlevendigd door een onverwachte kleurflits. Elke penseelstreek is een nieuwe beweging, een wending die zich voortdurend aanpast aan de vloeibaarheid van de ruimte: nooit afgebakend, altijd overlappend, altijd in dialoog met zichzelf.
De kleine formaten verhalen over de pols, de snelle bewegingen, het onmiddellijke gebaar. De grotere formaten begrijpen dan weer het lichaam, de arm die zich uitstrekt, die ruimte zoekt. Deze doeken verbergen niet alleen de muzikaliteit van het schilderproces, maar onthullen een kracht die voorbij de afgebakende ruimte breekt. Zoals een dans die zich niet laat beperken door regels, die vrijheid zoekt in haar eigen beweging, haar eigen vloeibare expressie.
Kleine choreografieën, verfijnde innerlijke bewegingen die de pure abstractie bezingen, altijd in beweging, ongrijpbaar zoals een vissenlijf.
De tekeningen van Marjan Brabants intrigeren me mateloos. Ik ontdekte haar op Instagram, met enthousiasme reageerde ik keer op keer op haar tekeningen. Haar sterk persoonlijke, hermetische poëzie liet me ook niet onberoerd. Toen ik de dichtbundel DAG ZEGGEN FAALT (geïllustreerd met tal van zelfportretten) in mijn handen kreeg, besloot ik Marjan Brabants te contacteren. ‘Had ze zin in een interview?’ mailde ik haar. Marjan wou liever schrijven.
Mailverkeer
naar aanleiding van het lezen van haar dichtbundel met zelfportretten DAG ZEGGEN FAALT beeldend werk en poëzie Cursieve teksten zijn fragmenten overgenomen vanhttps://www.marjanb.com/boek
Dag Marjan b
Via Instagram leerde ik je poëzie en tekenkunst kennen en appreciëren. Massa’s zelfportretten verrassen me opnieuw en opnieuw, je tekeningen zijn telkens verrassend anders en toch altijd Marjan; Marjan met de grote ogen, soms vragend, dromerig, uitdagend, kwaad, onzeker, starend, ongelooflijk expressief….. En kijk plots veroverde ook poëzie je account. Tekeningen en poëzie vechten nu samen om aandacht. ‘Na mijn vaders dood, begon ik routineus te schrijven. Beeldend werken absorbeerde de schok niet en ik zocht intuïtief een uitweg.’ Nu boort poëzie zich een weg tussen potlood en markers. Was de dichtkunst latent aanwezig en kwam die pas aan de oppervlakte bij het heengaan van je vader?
In je nawoord lees ik ‘We zijn ruim een jaar na de uitgave van mijn bundel DAG ZEGGEN FAALT. Het stof van een vader verdwenen ligt bedaarder, kroppen moeten minder weggeslikt.’ Is de drang naar het schrijven van poëzie nu minder? Of zal er altijd een gebeurtenis, ontmoeting en dat gevoel zijn die je laten grijpen naar de pen?
3 augustus ‘23 overgenomen uit boek DAG ZEGGEN FAALT
hoe harmonieus de tak die telkens ’t juiste ritme vindt op elke vlaag van wind
Ik hoop nog jaren te ontdekken stille verzen als deze, ze zachtjes te lezen, dromend van een welklinkende wereld in balans.
Het potlood was het attribuut van je pa om merkwaardige zaken te onderlijnen, jij gebruikt het als tekeninstrument. Wie weet hou je zoals je pa teksten bij, onderlijn je wat je boeit…. ‘Hij was de literaire stem in ons gezin en die ruimte had hij verlaten, een plek om met hem te blijven praten.’ Ben je tevreden over je eigen schrijvende stem? Mis je een goedkeurende blik, het ultieme oordeel van je vader?
‘Mijn vader had een enorm egard voor Chet Baker en zijn muziek landde vol in mijn oren. Misschien werd daar mijn schrijfstem geboren? Één die, zoals Baker, net in een beperkt bereik kan zeggen wat er te zeggen valt.’ Misschien zou hij je aansporen meer volzinnen te schrijven?
Wat me opvalt. Je tekent jezelf niet als een vrolijke, blije Marjan die het leven toelacht, gulzig genietend van het ‘zijn’. Op één van je tekeningen ligt zelfs de tuin er kleurloos bij. Je portretten ogen droefgeestig en toch is er ook die andere Marjan, dat ben ik zeker. De melancholie haalt het van de lach. ‘Ik was een ernstig kind.’ schrijf je in je nawoord, ik vermoed, nu een ‘ernstige vrouw’ Op je tekening maakt de kat zich geen zorgen en knijpt de ogen dicht, waarom stel ik dan zo veel vragen? ik weet niet wie anders te zijn schrijf je in een gedicht, dat hoeft ook niet… zolang je maar gelukkig bent.
Ook je handen zijn suggestieve, expressieve zelfportretten, portretten in de stijl van je ogen. Ze verraden de goede tekenaar in je. Ik zoek wat ze te vertellen hebben. Het valt moeilijk te vatten voor mij als buitenstaander.
Uit je tekeningen spreekt zoveel liefde voor je hond en je kat maar ik hoop ook voor de mens. Peren en appels zijn bij jou geen stillevens, ze leven op het dode papier.
Kan een dag leeg zijn; een dag zonder tekst, zonder sprekende tekeningen, met heel veel rust in je hoofd?
Dit zijn vele vragen van mij aan jou. Wat je kwijt wil aan de wereld, mag je me vertellen, het hoeft niet, maar graag. Dank je.
Lieve groeten Kathleen Ramboer Bewonderaar en reporter van Kunst
Dag Kathleen
De ontmoeting tussen werk en kijker of lezer, het blijft iets mysterieus, en je brief is voor mij als gluren door een sleutelgat. Ik pik dadelijk in op “Tekeningen en poëzie vechten nu samen om aandacht.” Voor mij zijn het parallelle sporen. Misschien schrijf ik meer denkend en teken ik meer voelend, maar dat zijn twee kanten van dezelfde medaille. De innerlijke noodzaak om een lijn te trekken of een woord te typen, alsof ik me van iets moet bevrijden. Poëzie was inderdaad al latent aanwezig, en de dood van mijn vader stookte het vuur om te schrijven op. Met tekenen alleen kon ik de schok niet dragen. Vandaag voelt het minder urgent, maar ook het alledaagse, mijn hond of een tak, geeft op dezelfde manier aanleiding tot creëren. Wie weet wat morgen brengt, beeld noch gedicht laten zich tegenhouden of afdwingen.
Je vraagt of ik tevreden ben met mijn schrijfstem. Wel, ze is wat ze is. Ze is mijn vertaling van de horten en stoten van rouw, de flarden van herinneren, de opgebroken vader. Ik kon alleen zo schrijven: fragmentarisch, wegkappend op zoek naar iets wezenlijks. Eerder hermetisch besef ik, misschien een artistieke vorm van zelfregulatie, maar niet onlogisch gezien parallel mijn beeldend werk en de muzikale laag in mijn leven.
Ik mis het oordeel van mijn vader niet. Ik weet dat hij fier was, ongeacht. En voor volzinnen kan hij een roman openslaan.
Je wenst me toe gelukkig te zijn, en dat is wat mijn werk wel vaker oproept. “Gaat het goed met jou?” Onlangs ontdekte ik een zelfportret van Giorgio de Chirico uit 1911, met de Latijnse inscriptie “Et quid amabo nisi quod aenigma est?”: “En wat zal ik beminnen, zo niet het raadsel?”. Dat resoneerde omwille van zijn invalshoek. Is dit wat ik doe? Het enigma van zijn proberen te omhelzen? Niet iedere dag nee, alhoewel, en soms is leeg gewoon vol…
22 januari ‘23
wie zichzelf niet draagt in de vullende leegte van wegdeemsterend licht zwicht
Merci voor de ontmoeting Kathleen, alle goeds,
marjan b
PS: waar zag je die appels? En ik die dacht dat ik een peer kon tekenen, ik oefen nog wat.
Dag Marjan
Dank voor je eerlijke antwoord. Ik bekijk wanneer ik je tekst kan inplannen. In elk geval hou ik je op de hoogte.
En inderdaad, het zijn wel degelijk fantastisch getekende peren die appels van je. Er is geen twijfel mogelijk. Ik dacht bij het kijken onmiddellijk aan de geaquarelleerde appels van Cézanne. Hij illustreerde er enkele brieven mee. De manier waarop je de bolle vorm plastisch weergeeft is voor mij à la Cézanne. Dat is de enige echte reden van mijn mis schrijven en niet je tekentalent.
DICHTBUNDEL DAG ZEGGEN FAALT 21 x 28 cm 64 pagina’s paperback ISBN 9789464986709 prijs 22,95 euro afhalen gratis / verzending met bpost 6,85 euro (BE) formulier invullen zie https://www.marjanb.com/boek
met natuurfotografen Bart Schuermans en Dirk Bogaert
tekst Kathleen Ramboer
links Bart Schuermans, rechts Dirk Bogaert
deWeverij laat je 2 zondagen lang op een heel speciale manier natuur ervaren. Met een beetje verbeelding ben je in een niemandsland waar de uil zijn spookachtige roep laat horen, libellen achteruit vliegen, een landschap opdoemt uit de mist, bomen lijken te slapen in de sneeuw…Twee natuurfotografen Bart en Dirk gaan er in dialoog. Beide delen een fascinatie voor verborgen, moeilijk waar te nemen natuur. Ze brengen ons beelden waarin fauna en flora (Bart hoofdzakelijk vogels, Dirk diverse fauna en flora) de hoofdrol spelen, foto’s die ons eraan herinneren dat de mens niet het middelpunt van de wereld is.
Gewapend met een camera en veel geduld trekken beide fotografen naar soms moeilijk bereikbare plekken om hun fotografische prooi te observeren en het juiste ogenblik af te wachten om in actie te komen. Het is een werkwijze die een grondige studie over het onderwerp verlangt en een volledige overgave vraagt aan het leefgebied van het te fotograferen dier. Beide zijn er meester in. Ik was benieuwd naar hun verhalen. Heb je wat tijd voor een interview vroeg ik tijdens de ‘making of’. Dat kon.
Kunstpoort Enkele mensen uit de kunstwereld durven zich minachtend uitlaten over natuurfotografie. Zij vinden het geen kunst. Hoe dan ook voor mij is het al een kunst om het natuurgebeuren, een vogel, een insect, in zijn leefwereld vast te leggen. Vincent Munier éen van de beste natuur fotografen van de wereld, in zijn eigen land als ‘artiste’ omschreven zegt zelf “Sommige van mijn foto’s hebben misschien wel een bepaalde artistieke waarde, maar een kunstenaar, dat ben ik absoluut niet! Ik ben in de gelukkige positie dat ik de grootste kunstenaar van de wereld in beeld mag brengen, dat is namelijk de natuur zelf!”. Hoe denk jezelf daarover? Is natuurfotografie uit artistiek oogpunt gezien kunst? Of is dit een overbodige vraag?
Dirk De film van Vincent Munier ‘La panthère des neiges’ met de melancholische muziek van Warren Ellis en een kippenvelnummer van Nick Cave bewijst dat natuur kunst is, levende kunst die constant in beweging is en de seizoenen volgt. Ik noem mezelf geen kunstenaar maar met fotografie probeer ik die levende kunst vast te leggen. Fotografie is een taal, een taal die veel aan de verbeelding overlaat. De kijker kan zelf een invulling geven aan de beelden. Natuur is niet alleen kunst maar ook een onuitputtelijke inspiratiebron voor vele kunstenaars, denken we maar aan Emile Claus, een grote kunstenaar van bij ons, aan Monet met zijn waterlelies… Mijn foto van een waterjuffer op vegetatie die uitloopt in een sierlijke krul is voor mij Jugendstil. Karl Blossfeldt, natuurfotograaf avant la lettre, liet ons prachtige zwart/wit foto’s na van een artistieke schoonheid, sommige kunstcritici brengen die in verband met de Art Nouveau. Hij fotografeerde in de studio, waar hij optimale omstandigheden kon creëren. Natuurfotografie in een bepaalde habitat, is één van de moeilijkste disciplines van de fotografie en eist een andere manier van opereren. Een dier komt niet in beeld op vraag van de fotograaf, de belichting regel je niet zelf met een arsenaal aan lampen. Bovendien is er voor een goed resultaat kennis vereist van de natuur en het ecosysteem.
Bart Ik vel geen oordeel of natuurfotografie al of niet kunst is. De mening hierover wijzigt van persoon tot persoon. Het is niet mijn bedoeling kunst te creëren. Voor mij is het een uitdaging om iets moois optimaal weer te geven. Fotograferen in de natuur stilt mijn verlangen naar een rustgevende omgeving, ver weg van alle drukte en chaos. Het is ontsnappen uit de sleur van het dagelijks bestaan. Bovendien wil ik iedereen bewust maken van wat ons nog rest aan natuurschoon.
foto’s futen – Dirk Bogaert
Kunstpoort Ik kan me inbeelden dat een natuurfoto maken tijd en geduld vergt. Welke foto, hier tentoongesteld, heeft jullie het meest tijd gevergd? Wat waren de omstandigheden? Welke voorbereiding was er nodig?
Dirk Er zijn foto’s die jaren gevergd hebben vooraleer de ultieme foto er was. Dat heeft te maken met de manier waarop ik werk. Aan die ene foto (opgemerkt door National Geographic*) van de fuut die zich wast in het morgen licht ging jaren studie vooraf. Je moet de habitat en het gedrag van je beest door en door kennen. Ik beoog niet een documentaire foto maar een esthetische foto die schoonheid, gevoel en sfeer najaagt. Een eerste vereiste was een donkere achtergrond, nodig voor de weergave van de waterdruppels die de fuut van zich afschudt na een duik in het water. Het perfecte tegenlicht liet op zich wachten. Dat beeld was lang latent aanwezig in mijn foto universum. Het duurde een tijdje voor de perfecte omstandigheden er waren. Die bestel je niet zomaar via bol.com. Hier is ook een foto te zien van dagverse kuikens van futen. Die heb ik vorig jaar voor de eerste maal kunnen fotograferen. Dat is gelukt na een jarenlange intense studie van de broedperiode. Ik wou het moment van buitenkomen afwachten. Dagenlang lag ik in het water tot ze eindelijk nieuwsgierig naar me kwamen piepen. Cruciaal is, je mag op geen enkele manier de natuur en/of het dier verstoren. * Dirk haalde de shortlist van de National Geographic Fotowedstrijd in de categorie ‘dier’. Zijn ‘Fuut’ werd gekozen uit meer dan 10.000 inzendingen.
foto links blauwborst – Bart Schuermans
Bart Het was een droom van mij een blauwborst in de perfecte omstandigheden te fotograferen. De vogel heeft niet alleen een prachtige blauwe borst maar ook een verleidelijke staart. Eenmaal in spreidstand, om een vrouwtje te lokken, heeft hij een opvallende oranjebruine staartbasis met een zeer brede zwarte eindband. Een foto van een blauwborst zie je vaak in publicaties maar meestal niet met een gespreide staart, vaak zittend op een niet natuurlijk element zoals een paaltje, een draad. Ik wou hem vastleggen in een natuurlijke setting. Terug uit het zuiden, in de prille lente, eind maart hoor je de blauwborst zingen om los te barsten begin april, dit gedurende een twee tot drietal weken. Fris lentegroen, het blauw van de borst en oranje van de staart, voor mij een niet te evenaren kleurenpracht, die combinatie wou ik vastleggen en vooral in een natuurlijke setting, geen evidente opdracht. Een aantal jaren na elkaar deed ik vergeefse pogingen tot yes, het ultieme moment zich voordeed.
Kunstpoort Je hoeft geen exotische landen te bezoeken om mooie natuurfoto’s te maken. Jullie fotograferen natuur dichtbij, Dirk hoofdzakelijk in de Damvallei, Bart meestal in het meetjesland, een enkele keer in de Ardennen. Toch is het een krachttoer om hier in Vlaanderen nog natuur te beleven. Denk je dat deze expo of jullie foto’s kunnen bijdragen tot een sensibilisering voor behoud van de natuur, voor meer respect voor wat nog rest van onze natuur?
Dirk Een kort antwoord: ja. De meeste feedback op mijn foto’s die ik van kijkers krijg is duidelijk: zijn dat allemaal foto’s van hier? Dat zegt genoeg.
Bart Ons rest alleen nog een moeilijke zoektocht naar die natuur. Ik fotografeer in een straal van 20 tot 30 km rond mijn woning, het meetjesland, het krekengebied, de kusten van Zeeuws-Vlaanderen, de Westerschelde. Door mijn foto’s tentoon te stellen groeit de bewustwording. Die natuur die ons nog rest, moeten we bewaren voor de toekomst. In de Krekenregio komen bijzondere, maar kwetsbare soorten voor. Er zijn foto’s bij van bedreigde soorten. Vogels die hier vroeger voorkwamen zoals de geelgors kan je enkel nog spotten in de Ardennen. Vele vogels verliezen hun habitat. Kleinschalige, halfopen cultuurlandschappen met heggen, houtwallen, bosjes en struikgewas verdwijnen. Bepaalde vogels komen onder druk te staan, als we zo verder doen zijn er minder en minder te observeren binnen x aantal jaren.
Kunstpoort Waarom fotografeer je de natuur, uit liefde voor de natuur, om de wereld te tonen hoe mooi en belangrijk de natuur wel is of omdat fotograferen gewoon weg een passie is? Vind je het belangrijk dat je foto’s af en toe gepubliceerd worden. Dat ze gezien worden?
Dirk Vooreerst, ik fotografeer ongelooflijk graag. Verder ben ik geëngageerd in de Damvallei, ik wil de mensen sensibiliseren. Ik doe het vooral vanuit dat perspectief, om de rijkdom van de Damvallei te visualiseren met een beeldtaal die verwondering oproept om zoveel fraais dichtbij. Wat hier verkocht wordt, gaat integraal naar de Damvallei.
Bart Sensibiliseren is geen doel op zich. Voor mezelf is het fijn de impact te zien van mijn foto’s op een exporuimte. Als ik via deze tentoonstelling mensen kan bewust maken van de natuur die ons nog rest, dan is dat mooi meegenomen. Tentoonstellen is geen doel op zich. Ik geniet van de stilte, de rust die de natuur uitstraalt, hou ervan mooie beelden te schieten en vooral ik hou van de nabewerking van mijn foto’s, hoofdzakelijk met lightroom. Een goed beeld wil ik nog sterker maken. Twee uur een foto bewerken is voor mij geen unicum. Nabewerken maakt deel uit van de fotografie, voor mij betekent dat pure ontspanning, beter dan een avondje televisie kijken. De lat ligt vrij hoog, ik streef de perfecte foto na. Ik heb geen doel voor ogen, neem niet deel aan wedstrijden. NATUUR DICHTBIJ is voor mij een première, ik stel een eerste maal tentoon.
Kunstpoort Waar en wanneer begon de fascinatie voor de natuur en wanneer speelde fotografie een rol in die beleving?
Dirk Ik was jong geïnteresseerd in de natuur, ook die fotografie is vroeg begonnen. Ik had een nonkel Romain, bakker, die gaf me altijd cadeau ’s. Al op twaalfjarige leeftijd kreeg ik van hem een kodak en ja… dan is het fout gelopen.
Bart Mijn vader is bioloog, was leerkracht biologie, vogelgids en actief in de Wielewaal, een vereniging die in 2001 fuseerde met Natuurreservaten vzw en zo Natuurpunt werd. Van kindsbeen af vergezelde ik mijn pa op wandelingen in het Zwin. Een aantal jaren verdween de natuur op de achtergrond tot ik een natuurfotograaf, een ex collega, ontmoette. Ik reisde met hem en andere ex-collega’s naar Texel, nadien ontmoette ik in mijn woonbuurt andere mensen met interesse in de natuur en de rest is geschiedenis. Mijn kennis van tal van soorten vogels, speelt in mijn voordeel. Ik ken hun habitat, heb weet van tijdstip en gebieden van de vogeltrek; de jaarlijks, seizoensgebonden migratie van vogels van hun broedgebieden naar hun overwinteringsgebieden en vice versa. Zo heb ik een vermoeden van de ideale tijd en locatie om bepaalde vogels te vereeuwigen.
Kunstpoort Anton Corbijn, Nederlandse fotograaf, gekend van zijn foto’s van rockmusici, deed de volgende uitspraak: ‘Fotografie is altijd ook een herinnering, het vastleggen en vieren van een stukje leven dat verbindt…’ Hebben jullie ook opmerkelijke herinneringen aan biezondere foto’s, die je eeuwig bijblijven? Kleurt er hier zo eentje de witte muren?
Dirk Ik wist een vossen burcht zijn en had graag welpjes op mijn sensor vastgelegd. Ik zat gewoon in de gracht, zonder enge camouflage. Ik kon juist boven het maaiveld uitkijken. Die voskes kwamen zoals die fuutjes benieuwd kijken. Ze beschouwen je echt als een deel van hun omgeving. Nog iets, als ik in mijn drijfhut werk, strijkt er wel eens een vogel neer op het dak zoals die keer een ijsvogel met een pas gevangen vis, moeilijk te fotograferen maar wel een unieke ervaring. Kon ik maar mijn hand uitsteken en een selfie nemen!
foto’s Dirk Bogaert
Bart Het fotograferen van een geelgors in de sneeuw, in gezelschap van mijn vader, vergeet ik nooit. We trokken samen naar de Ardennen, overnachtten in een primitieve hut, het vroor tot min 10 graden. Geelgorzen foerageerden op het gras, niet echt spectaculair voor een foto, te weinig contrast tussen het geel en het groen. ’s Nachts begon het te sneeuwen, de sneeuw waaide gestaag naar binnen. In de vroege morgen, het sneeuwde nog lichtjes, transformeerde de natuur onverwacht in een prachtig decor, een schilderachtig sneeuwlandschap, een fotogeniek tafereel met de geelgors als onbewuste figurant. Het was efkes op de tanden bijten: een vast gesneeuwde auto, vrieskou nefast voor mijn materiaal, geen verwarming, geen elektriciteit maar wel een geslaagde fotoshoot. Fijn dat ik dit avontuur met mijn vader mocht beleven.
Kunstpoort Is natuurfotografie gemakkelijker geworden door de digitale fotografie, ik veronderstel van wel. Je kan toch sneller werken, geen gedoe meer met filmrolletjes.
Dirk Ja maar analoog vond ik op een manier plezanter en spannender. Je ging acht weken op reis, droeg je filmpjes binnen in de Fnac, verder bleef je in spanning wachten op het resultaat. Digitale fotografie biedt meer mogelijkheden. Je fotografeert in raw en ontwikkel je foto’s niet in de donkere kamer maar in lightroom. Ik doe niet aan fotoshoppen, shop geen zaken weg of voeg er gene bij. Ik maak gebruik van lightroom, werk wat aan het contrast of aan andere doodgewone dingen. Om Michiel Hendryckx te citeren: de camera doet er niet toe, fotograferen kan met een eenvoudig fotoapparaat, je moet enkel kijken. Het risico met de digitale fotografie is dat alles zeer gemakkelijk lijkt. AI kan je een bruine kiekendief leveren, over de velden scherend, ik kan dat niet. Ik hoop dat het metier, de kunst van het fotograferen niet verdwijnt, dat zou zonde zijn.
Bart Ik heb nooit analoog gewerkt. Ik ben slechts een vijftal jaar bezig. Nu heb ik een systeemcamera, een canon R7. Voor vogelfotografen, heel belangrijk, zijn er systeemcamera’s met oogdetectie. De automatische scherpstelling op het oog lukt niet altijd, met een drukke achtergrond werkt het moeilijker. Ik kan een 12tal beelden per seconde fotograferen waardoor je de beste actiefoto kan uitkiezen. Vroeger was er meer ambacht van doen. Ik verkies toch de hedendaagse digitale camera’s: meer mogelijkheden, ze zijn sneller. Ik heb een oude lens, een 25 tal jaar oud, gecombineerd met moderne technologie, voor mij een ideale combinatie.
Kunstpoort Heb je meerdere camera’s?
Dirk Ik ben een slechte consument, ik heb ene body en dan zijn er nog mijn lenzen. Als ik ’s morgens opsta en naar buiten kijk dan komt de stress naar boven. Wat ga ik fotograferen, op wat ga ik me focussen, op macrofotografie, op de zilverreiger… met welke lens… Onderwerpen genoeg, dat toont aan dat de natuur zich herstelt.
Bart Ik ben gestart met een Canon 1100d vervolgens een Canon 70d dan een Canon 7d Mark 2 en nu een Canon R7. De 7d Mark 2 is momenteel mijn reserve body.
Kunstpoort Hoe selecteerden jullie de foto’s voor deze expo? Waren er bepaalde criteria? Moeilijk? Tevreden van jullie keuze?
Dirk Ik heb hulp ingeroepen van mijn vriendin Veerle die heel wat ervaring heeft in de wereld van de kunst. Omdat Bart een vogelfotograaf is wou ik zo weinig mogelijk vogels in de kijker stellen. Veerle was voor mij een second opinion. Zij kijkt meer naar het esthetische, naar kleur. Selecteren is een enorme opdracht, breng ik een verhaal of niet?
Bart Elk jaar maak ik een natuurkalender. De opbrengst gaat naar een goed doel, de Belgische mucovereniging. Dit doel voor ogen, pik ik gedurende het jaar mijn beste foto’s eruit. Die bewaar ik in een afzonderlijke map. Een selectie was dus al gebeurd. Ik wist die wil ik tonen zonder te weten of die ene foto bij een andere past. Mijn archief is beperkt omdat ik nog maar vijf jaar bezig ben, een groot verschil met mijn collega Dirk. De meeste foto’s die ik toon zijn vogels maar ik fotografeer ook nog zoogdieren. Het belangrijkste is, ik toon natuur dichtbij. De uitdaging is groot om in ons landschap, in mijn buurt geschikte foto’s te maken. De bossen zijn beheerd door Natuurpunt, ook door Natuur en Bos. Hun regels moet je respecteren. Voor mij is de expo nu al geslaagd. Ik heb nieuwe mensen ontmoet zoals Dirk Bogaert. Ik had mijn twijfels, zijn mijn foto’s goed genoeg? Soms is het nodig je comfortzone te verlaten.
Kunstpoort Eén ding is zeker. Bij het beschouwen van de gekozen beelden, hou ik mijn adem in om zoveel schoonheid, om zoveel natuurbeleving die beide fotografen ons aanbieden in deWeverij.
INFO EXPO
N A T U U R D I C H T B I J deWeverij Dellaertsdreef 9 Evergem (Sleidinge) Zondag 7 en zondag 14 september 2025 van 10 tot 18u de fotografen zijn aanwezig https://deweverij.be/natuur/
EXTRA
Op 10 september (vanaf 20u) is er een informatieve rondleiding waar de twee fotografen dieper ingaan op het ontstaan van de beelden die te bezichtigen zijn. Inschrijven via Natuurpunt https://www.natuurpunt.be/agenda/natuur-dichtbij-24123
Bart Schuermans biedt een kalender met zijn natuurfoto’s te koop aan. 15,- euro, te verkrijgen tijdens de expo De opbrengst gaat naar de Belgische mucovereniging
kunstpoort 